Η ιστορία του σταφυλιού φαίνεται να ξεκινά πολύ νωρίτερα απ’ όσο πιστεύαμε, με μεγάλη γενετική έρευνα να τοποθετεί την εξημέρωση της αμπέλου πριν από περίπου 11.000 χρόνια, σε δύο διαφορετικές περιοχές σχεδόν ταυτόχρονα.

Το σταφύλι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εντυπωσιακής επιστημονικής έρευνας για τις απαρχές της γεωργίας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξημέρωση της αμπέλου συνέβη πριν από περίπου 11.000 χρόνια, δηλαδή γύρω στο 9.000 π.Χ.

Οι ερευνητές ανέλυσαν συνολικά 3.525 καλλιεργούμενα και άγρια δείγματα αμπέλου από όλο τον κόσμο, επιχειρώντας να ανασυνθέσουν τη μακρά εξελικτική πορεία της Vitis vinifera.

Δύο διαφορετικές εστίες εξημέρωσης

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι η εξημέρωση δεν φαίνεται να έγινε σε ένα μόνο σημείο.

Οι επιστήμονες εντόπισαν δύο παράλληλες διαδικασίες, περίπου την ίδια χρονική περίοδο: στη Δυτική Ασία και στον Καύκασο. Από αυτές προέκυψαν αμπέλια που συνδέονται αντίστοιχα με επιτραπέζια και οινοποιήσιμα σταφύλια.

Οι κλιματικές μεταβολές του Πλειστόκαινου είχαν προηγουμένως διαχωρίσει πληθυσμούς άγριων αμπελιών. Στη συνέχεια, οι πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες άρχισαν να επιλέγουν και να καλλιεργούν συγκεκριμένα φυτά, ανοίγοντας τον δρόμο για την εξημέρωση της αμπέλου.

Από τη Δυτική Ασία προς την Ευρώπη

Σύμφωνα με τη γενετική ανάλυση, τα εξημερωμένα αμπέλια της Δυτικής Ασίας ακολούθησαν τις μετακινήσεις των πρώτων γεωργών προς την Ευρώπη.

Κατά τη διαδρομή τους διασταυρώθηκαν με άγριους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς αμπέλου και συνέβαλαν στη δημιουργία νέων γενετικών γραμμών, μεταξύ των οποίων εκείνες που συνδέονται με τα μοσχάτα και με μεταγενέστερες ευρωπαϊκές οινοποιήσιμες ποικιλίες.

Η έρευνα δείχνει έτσι ότι η ιστορία της αμπέλου είναι στενά συνδεδεμένη με τις μετακινήσεις των ανθρώπινων πληθυσμών και την εξάπλωση της γεωργίας στην Ευρασία.

Ήταν πράγματι το πρώτο φρούτο;

Εδώ χρειάζεται μία σημαντική επιστημονική διευκρίνιση.

Η χρονολόγηση γύρω στο 9.000 π.Χ. προκύπτει κυρίως από γενετικές αναλύσεις. Μεταγενέστερη αρχαιοβοτανική μελέτη επισημαίνει ότι τα άμεσα αρχαιολογικά ευρήματα για καλλιεργούμενη άμπελο δεν επιβεβαιώνουν ακόμη τόσο πρώιμη χρονολόγηση.

Παράλληλα, υπάρχουν αρχαιολογικά στοιχεία που έχουν οδηγήσει άλλους επιστήμονες να υποστηρίζουν ότι η συκιά μπορεί να καλλιεργούνταν ήδη περίπου το 9.400–9.200 π.Χ. στην κοιλάδα του Ιορδάνη. Η συγκεκριμένη ερμηνεία επίσης έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Επομένως, ο χαρακτηρισμός του σταφυλιού ως «πρώτου φρούτου που καλλιέργησε ο άνθρωπος» δεν αποτελεί αδιαμφισβήτητο αρχαιολογικό δεδομένο. Εκείνο που δείχνει η μεγάλη γενετική μελέτη είναι ότι η εξημέρωση της αμπέλου μπορεί να ξεκίνησε ήδη πριν από περίπου 11.000 χρόνια, τοποθετώντας την ανάμεσα στις αρχαιότερες καλλιέργειες φρούτων στην ανθρώπινη ιστορία.

ΠΗΓΗ: vimavochas.gr – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΒΟΧΑΣ