Νέα αρχαιολογικά ευρήματα στο Γκεμπεκλί Τεπέ της νοτιοανατολικής Τουρκίας προσθέτουν σημαντικά στοιχεία στην εικόνα που έχουμε για έναν από τους σημαντικότερους νεολιθικούς χώρους στον κόσμο.

Οι ανασκαφές που πραγματοποιούνται το 2026 έφεραν στο φως ορθογώνια κτίρια, τα οποία, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις της ανασκαφικής ομάδας, ενδέχεται να χρησιμοποιούνταν κυρίως ως κατοικίες. Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την άποψη ότι το Γκεμπεκλί Τεπέ δεν αποτελούσε αποκλειστικά έναν χώρο τελετουργιών ή λατρείας, αλλά ήταν επίσης ένας τόπος όπου άνθρωποι ζούσαν και αλληλεπιδρούσαν.

Η νέα ανασκαφή των 1.500 τετραγωνικών μέτρων

Οι εργασίες πραγματοποιούνται σε μια νέα περιοχή περίπου 1.500 τετραγωνικών μέτρων, βόρεια της κύριας προστατευμένης ανασκαφικής ζώνης.

Ο καθηγητής Necmi Karul, συντονιστής του προγράμματος Taş Tepeler και επικεφαλής των ανασκαφών στο Γκεμπεκλί Τεπέ, δήλωσε ότι οι αρχαιολόγοι άρχισαν να αποκαλύπτουν σχεδόν αμέσως κάτω από την επιφάνεια ορθογώνιες κατασκευές που ανήκουν στη δεύτερη φάση του οικισμού.

Η διάβρωση του εδάφους είχε καταστρέψει τα ανώτερα τμήματα ορισμένων τοίχων, αλλά ταυτόχρονα επέτρεψε στους αρχαιολόγους να φτάσουν σχετικά γρήγορα ακόμη και στα δάπεδα ορισμένων κτιρίων.

Έτσι, η ερευνητική ομάδα απέκτησε από νωρίς στοιχεία για τη διάταξη των οικοδομημάτων και τον τρόπο με τον οποίο οργανωνόταν αυτό το τμήμα του προϊστορικού οικισμού.

Ήταν σπίτια;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που καλούνται τώρα να απαντήσουν οι ανασκαφείς.

Σύμφωνα με τον Necmi Karul, στα νέα κτίρια φαίνεται να έχει περιοριστεί η παράδοση των μεγάλων λίθινων πεσσών που χαρακτηρίζουν τα εντυπωσιακά μνημειακά οικοδομήματα του Γκεμπεκλί Τεπέ.

Λίθινοι πεσσοί εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως η εσωτερική οργάνωση των χώρων οδηγεί την ομάδα στην προκαταρκτική εκτίμηση ότι μπορεί να είχαν κυρίως οικιστική χρήση.

Η ερμηνεία, πάντως, δεν θεωρείται ακόμη οριστική.

Οι αρχαιολόγοι έχουν πάρει δείγματα χώματος από το εσωτερικό και ιδιαίτερα από τα δάπεδα των κτιρίων, τα οποία θα αναλυθούν προκειμένου να διαπιστωθεί ποιες δραστηριότητες πραγματοποιούνταν μέσα στους συγκεκριμένους χώρους.

«Δεν ήταν απλώς κέντρο λατρείας»

Ο επικεφαλής της ανασκαφής προχωρά ένα βήμα παραπέρα.

Όπως εξήγησε, στο Γκεμπεκλί Τεπέ υπάρχουν τόσο δημόσια κτίρια, κατασκευασμένα για συλλογικές ή ιδιαίτερες δραστηριότητες, όσο και οικιστικές κατασκευές, οι οποίες χρησιμοποιούνταν κατά τις ίδιες χρονικές περιόδους.

Κατά τον Karul, η συνύπαρξή τους δείχνει ότι το Γκεμπεκλί Τεπέ «δεν ήταν απλώς ένα κέντρο λατρείας, αλλά ένας οικισμός».

Παρόμοια εικόνα έχει καταγραφεί και στο Karahantepe, καθώς και σε άλλες θέσεις που ερευνώνται στο πλαίσιο του προγράμματος Taş Tepeler, όπου δημόσια ή συλλογικά οικοδομήματα βρίσκονται μαζί με χώρους κατοίκησης.

Η εικόνα του Γκεμπεκλί Τεπέ είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει

Τα νέα ευρήματα δεν αποτελούν την πρώτη ένδειξη ότι στο Γκεμπεκλί Τεπέ υπήρχε καθημερινή ζωή.

Η UNESCO, στην επίσημη περιγραφή του μνημείου, αναφέρει ότι εκτός από τα μνημειακά οικοδομήματα έχουν εντοπιστεί και μη μνημειακές κατασκευές που φαίνεται να προέρχονται από οικιστικά κτίρια.

Επιστημονικές έρευνες είχαν επίσης καταγράψει ήδη μικρότερα ορθογώνια κτίρια, ορισμένα με δάπεδα τύπου terrazzo, ενώ σε μελέτη για την επεξεργασία δημητριακών στο Γκεμπεκλί Τεπέ παρουσιάζονται τέτοιες κατασκευές δίπλα στα μεγάλα μνημειακά κτίρια.

Ακόμη και σύγχρονη γεωαρχαιολογική έρευνα της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών, που ξεκίνησε το 2025, χαρακτηρίζει το Γκεμπεκλί Τεπέ ως χώρο με τελετουργικές αλλά και οικιστικές κατασκευές και αναφέρει ότι οι πρώτες έρευνες εντόπισαν ενδείξεις νέων αρχιτεκτονικών δομών έξω από τις ήδη ανασκαμμένες περιοχές.

Γιατί η νέα ανακάλυψη είναι σημαντική

Το ιδιαίτερο βάρος της ανασκαφής του 2026 βρίσκεται στο γεγονός ότι ανοίγεται ένα νέο, εκτεταμένο τμήμα του λόφου και αρχίζει να γίνεται περισσότερο ορατή η οργάνωση του οικισμού πέρα από τα διάσημα μνημειακά οικοδομήματα.

Το Γκεμπεκλί Τεπέ χρονολογείται στη Νεολιθική περίοδο πριν από την εμφάνιση της κεραμικής, με τις μνημειακές κατασκευές του να ανάγονται στη 10η και 9η χιλιετία π.Χ. Οι τεράστιοι λίθινοι πεσσοί σε σχήμα «Τ», αρκετοί από τους οποίους φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις ζώων και ανθρωπόμορφα στοιχεία, έχουν κάνει τον χώρο παγκοσμίως γνωστό.

Τα νέα κτίρια προσθέτουν τώρα μια διαφορετική διάσταση: δίπλα στους μνημειακούς χώρους αρχίζει να διαγράφεται με μεγαλύτερη σαφήνεια και ο κόσμος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων που τους δημιούργησαν.

Το αν όλα τα νεοανακαλυφθέντα κτίρια ήταν πράγματι κατοικίες θα κριθεί από τη συνέχιση των ανασκαφών και τις εργαστηριακές αναλύσεις. Αυτό που ήδη προκύπτει από τις δηλώσεις της ανασκαφικής ομάδας είναι ότι η παλαιότερη, απλουστευμένη εικόνα ενός Γκεμπεκλί Τεπέ που λειτουργούσε αποκλειστικά ως «ναός» δεν επαρκεί πλέον για να περιγράψει ολόκληρο τον αρχαιολογικό χώρο.

ΠΗΓΗ: vimavochas.gr – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΒΟΧΑΣ